Skansen we Wdzydzach Kiszewskich. Przewodnik po najstarszym skansenie w Polsce

Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Kiszewskich to najstarszy skansen w Polsce. Działa od 1906 roku, zajmuje 22 hektary nad Jeziorem Gołuń i ma 59 budynków. To świetny pomysł na wycieczkę z Borska, także w pochmurny dzień, bo łączy spacer, historię i atrakcje dla dzieci. Poniżej zebraliśmy, co warto wiedzieć przed wizytą.

Najważniejsze w skrócie

• Co to jest: muzeum na wolnym powietrzu z chatami, dworkami, kościołem, karczmą, szkołą i warsztatami z Kaszub i Kociewia.
• Ile czasu: 2-3 godziny na spokojne zwiedzanie.
• Darmowe wejście: w 2026 roku w czwartki, z kilkoma wyjątkami.
• Najlepsze wydarzenie: Jarmark Wdzydzki w trzeci weekend lipca.
• Adres: ul. T. i I. Gulgowskich 68, 83-406 Wdzydze.

Historia: jak powstał pierwszy skansen w Polsce

Skansen założyli w 1906 roku Teodora i Izydor Gulgowscy. Zaczęli od XVIII-wiecznej chałupy, którą odkupili od miejscowego gospodarza, i urządzili w niej pierwszą ekspozycję. Zbierali sprzęty domowe i gospodarskie, czepce, obrazy malowane na szkle i ceramikę. Promowali też miejscowe rzemiosło, między innymi plecionkarstwo z korzeni i haft wdzydzki.

Z jednej chałupy wyrósł dziś jeden z większych skansenów w kraju, a w 2026 roku muzeum świętowało 120-lecie.

Co zobaczyć w skansenie

Budynki pochodzą z różnych zakątków Kaszub i Kociewia, od XVII do XX wieku. Wnętrza są urządzone tak, jak wyglądały kiedyś, a niektóre sprzęty bywają uruchamiane w wybranych porach. Kilka miejsc, na które warto zwrócić uwagę:

• Drewniany kościół ze Swornegaci. Jeden z najcenniejszych obiektów skansenu.
• Karczma z Rumi. Dobrze pokazuje, jak wyglądało dawne życie w przydrożnej gospodzie.
• Szkoła z Więcków. Dawna wiejska szkoła, w której muzeum organizuje też wydarzenia.
• Chaty kryte strzechą, dworki i zagrody. Spacer między nimi to najprzyjemniejsza część wizyty.
• Wystawa dla dzieci „Muzeum do zabawy?”. Dobra przerwa dla młodszych zwiedzających.

Jak zwiedzać: sezon i poza sezonem

Zasady zwiedzania zmieniają się w ciągu roku. Według informacji muzeum na 2026 rok:

• Od maja do jesieni zwiedzasz samodzielnie, z darmową ulotką i mapą. W części obiektów są opiekunowie, którzy opowiadają o wnętrzach.
• Poza sezonem skansen zwiedza się z przewodnikiem, o stałych godzinach w ciągu dnia.
• Muzeum jest nieczynne w wybrane święta, między innymi 1 i 11 listopada oraz w Boże Narodzenie.

Godziny i ceny biletów zmieniają się co sezon, dlatego przed wyjazdem sprawdź je na stronie muzeum. W 2026 roku wstęp w czwartki był bezpłatny, z kilkoma wyjątkami w wybrane dni.

Jarmark Wdzydzki i inne wydarzenia

Najbardziej znanym wydarzeniem jest Jarmark Wdzydzki, największa impreza folklorystyczna na Kaszubach. Odbywa się co roku w trzeci weekend lipca i trwa dwa dni: są występy zespołów ludowych, stoiska rękodzielników i warsztaty. W 2026 roku był to już 51. jarmark.

W ciągu roku muzeum organizuje też inne wydarzenia, na przykład majówkę, weekend z wykopkami ziemniaków czy święto wełny owczej. Program na bieżący rok jest na stronie muzeum.

Skansen z dziećmi

Skansen to jedna z najlepszych atrakcji na Kaszubach dla rodzin. Dzieci mogą zajrzeć do dawnej szkoły, porównać chaty z własnym domem i pobiegać po łące między zagrodami. Kilka rad:

• Wygodne buty. Ścieżki są trawiaste i piaszczyste, a teren duży.
• Woda i przekąska. Zwiedzanie z dziećmi łatwo się wydłuża.
• Plan na pół dnia. Rano skansen, po południu plaża albo lody nad jeziorem.

Więcej pomysłów dla rodzin zebraliśmy w tekście Kaszuby z dziećmi - atrakcje.

Dojazd z Borska

Wdzydze Kiszewskie leżą na północnym brzegu Jeziora Wdzydzkiego, w miejscu, gdzie spotykają się ramiona Krzyża Jezior Wdzydzkich. Borsk jest na południowym krańcu jeziora. Samochodem to mniej więcej pół godziny jazdy. Dla aktywnych to dobry cel wycieczki rowerowej, opisujemy ją w tekście trasy rowerowe wokół Borska.

Obok skansenu stoi wieża widokowa, z której widać, jak cztery ramiona jezior spotykają się we Wdzydzach. Warto połączyć obie atrakcje w jedną wycieczkę.

Nocleg nad Jeziorem Wdzydzkim

Po dniu w skansenie wracasz nad jezioro. Nasze domki stoją w Borsku, w sosnowym lesie nad samą wodą:

• Domek Panorama w pierwszej linii brzegowej, z panoramicznym oknem na zachód słońca.
• Domek Forest w drugiej linii, głębiej w lesie, z dużym tarasem.

Inne atrakcje okolicy opisujemy w przewodniku po Borsku. Sprawdź wolne terminy i zarezerwuj domek online.

Źródła

• Muzeum - Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach
• Muzeum - Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich - Lokalna Organizacja Turystyczna „Serce Kaszub”